مواد کمکی آفت‌کش‌ها؛ معرفی انواع، کاربردها و اهمیت آن‌ها در افزایش کارایی سموم

این دسته از مواد یا در فرموله کردن آفت کش ها مصرف میشوند و یا این که در مخازن سمپاش ها به محلول رقیق شده  اضافه میشوند ، تا اختلاط و نیز کاربرد آنها را آسان کرده و گاهی میزان ماده موثر مصرفی را برای به دست آوردن یک کنترل مناسب کاهش دهند. این ترکیبات بر اساس شرایط ناحیه ای به محلول اضافه میشوند و در بعضی موارد یک ماده چندین عمل را انجام می دهند.

دسته‌بندی مواد کمکی آفت‌کش‌ها

مواد کمکی بر اساس عملکرد به گروه‌های مختلفی تقسیم می‌شوند که هر کدام وظیفه مشخصی در بهبود عملکرد آفت‌کش دارند.

1-پخش کننده ها یا مواد فعال سطحی 

این دسته از مواد با کاهش دادن کشش سطحی موجب میشوند که محلول آفت کش به خوبی با آب مخلوط شده و همچنین پوشش بهتری از قطرات ریز روی سطح سمپاشی شده تشکیل شود.

مهم‌ترین گروه‌های مواد فعال سطحی

1-1 : امولسیون کنندها: موادی هستند که باعث معلق شدن ذرات ریز روغن در آب میشوند. ساده ترین مواد این گروه صابون ها و دترژنت ها میباشند.

2-1 : تثبیت کننده ها: با کم کردن اتصال بین ذرات مشابه باعث ثبات بیشتر محلول میشوند.

3-1 : خیس کننده ها- پهن کننده ها: به موادی گفته میشود که سطح تماس بین قطرات سم و سطح برگ را زیاد میکنند.

هر سه این گروه داری یک بخش آبدوست و یک بخش آبگریز هستند و بنابراین در آب و روغن محلول اند.

 مواد فعال سطحی بر اساس بار الکتریکی بخش آب‌دوست

ترکیبات آنیونی:

• این ترکیبات در آب تشکیل یون های منفی میدهند. صابون معمولی از جمله این مواد است، این مواد گرچه به راحتی قابل تهیه هستند اما با یون های مثبت محلول درآب سخت واکنش میدهند و نمک نامحلول میسازند.

ترکیبات کاتیونی:

• در آب تشکیل یون مثبت میدهند و بنابراین در آب های سخت نمک های نامحلول به وجود نمی آورند.

نکته :توجه به این نکته ضروری است که ترکیبات کاتیونی و آنیونی را نمیتوان در یک محلول استفاده کرد زیرا با هم واکنش داده و توازن فرمولاسیون را از بین میبرند.

ترکیبات غیر یونی

• این ترکیبات فاقد بار الکتریکی هستند و بر خلاف ترکیبات یونی در روغن به خوبی مخلوط اند، معمولا برای نتایج بهتر در مزرعه میتوان دو نوع ترکیب غیر یونی را در یک فرمولاسیون به کار برد.

2-عوامل چسباننده

باعث چسبیدن ذرات آفت‌کش به سطح سمپاشی‌شده می‌شوند.

مزایا :

اگر ذرات آفت‌کش روی سطح گیاه باقی بمانند و به داخل برگ نفوذ نکنند، عوامل چسباننده از شسته شدن آن‌ها توسط باران یا رانده شدن آن‌ها در اثر جریان باد جلوگیری می‌کنند.

3-مواد ضد کف 

وجود مواد کاهنده کشش سطحی می‌تواند باعث ایجاد کف در فرمولاسیون‌های آب‌پایه هنگام مخلوط کردن، تولید یا کاربرد در مخزن سمپاش شود.

مزایا 

• مواد ضد کف برای کاهش تمایل محلول به ایجاد کف استفاده می‌شوند.
• این مواد معمولاً در مرحله تولید فرمولاسیون یا پیش از پر کردن ظروف بسته‌بندی به محصول افزوده می‌شوند.

انواع مواد ضد کف

• مواد ضد کف سیلیکونی
• مواد ضد کف غیر سیلیکونی

4-مواد اسیدی کننده

برای پایین آوردن PH محلول رقیق شده آفت کش به کار گرفته میشوند.

مزایا

• مصرف اصلی این مواد در مورد آب ها با Ph قلیایی است که باعث تجزیه ماده موثر فرمولاسیون میشوند.
• برخی ترکیبات آلی فسفره در این گروه قرار می‌گیرند.

                                                                                           مواد اسیدی کننده 

5-مواد جلب کننده

شامل مواد غذایی مانند شکر، ملاس و همچنین فرومون جلب کننده حشرات است.

6-مواد غلیظ کننده

به منظور جلوگیری از باد بردگی قطرات آفت کش به کار میرود که باعث میشود تعداد قطرات ریز تشکیل شده کاهش یابد.

7-مرطوب کننده ها

• این مواد باعث افزایش زمان بین سمپاشی و تبخیر آب قطرات سم از سطح برگ میشود.
• در مواردی که نفوذ آفت کش در برگ به زمان بیشتری احتیاج دارد به کار میرود.

8-رقیق کننده ها

موادی هستند که با حشره کش ها یا فرمولاسیون ها غلیظ مخلوط میشوند.که معمولا شامل آب و بعضی از روغن های تصفیه شده اند.

مزایا:

• در محلولهایی که آب به عنوان رقیق کننده اضافه میشود. وجود یک عامل خیس کننده یا امولسیون کنند الزامی است.
• رقیق کننده های جامد ذرات بسیار ریزی هستند که در فرمولاسیون گرد و گرانول به کار میروند. رقیق کنندهای معمولی شامل آرد سویا، خاک رس، بنتونیت و پودر تالک است.
• موادی هستند که با حشره کش ها یا فرمولاسیون ها غلیظ مخلوط میشوند.که معمولا شامل آب و بعضی از روغن های تصفیه شده اند.
• در محلولهایی که آب به عنوان رقیق کننده اضافه میشود. وجود یک عامل خیس کننده یا امولسیون کننده الزامی است.
• رقیق کننده های جامد ذرات بسیار ریزی هستند که در فرمولاسیون گرد و گرانول به کار میروند. رقیق کنندهای معمولی شامل آرد سویا، خاک رس، بنتونیت و پودر تالک است.

9-عوامل ضد کلوخه شدن

نزدیک 2%  از کل فرمولاسیون پودر و برخی فرمولاسیون های گرانول را به منظور جلوگیری از کلوخه شدن در حین نگهداری تشکیل میدهند.

10-مواد ضد یخ

به فرمولاسیون های آب پایه به خصوص سوسپانسیون های غلیظ به منظور کاهش نقطه انجماد تا 5 – یا ­10- در جه سیلیسوس اضافه میشوند.

11-نگهدارنده ها

فرمولاسیون های جامد مانند گردها، گردهای خیسا و گرانول ها و فرمولاسیون های بر پایه حلال مثل امولسیون شونده ها، فاقد آب کافی برای رشد میکرو ارگانیسم ها هستند. و مستعد تجزیه زیستی نبوده و نیازی به نگهدارنده ها ندارند.

• اما فرمولاسیون های آب پایه مثل محلول ها ، سوسپانسیون های غلیظ و امولسیون های o/w ، طعمه مسموم و پلت های استفاده شده به عنوان حلزون کش، در معرض حمله میکرو ارگانیسم ها هستند و در این فرمولاسیون ها از مواد نگهدارنده استفاده میشود.

نکته:

• در غیاب نگهدارنده ها مشکلاتی که میتواند در فرمولاسیون های آب پایه به وجود آید شامل تولید گاز و بوی نامطبوع، رنگ پریدگی، تغییر ph تغییر ویسکوزیته، دوفاز شدن و ته نشینی است.

فرمولاسیون آفت کش های بیولوژیکی

عامل فعال برخی از آفت کش های بیولوژیکی موجودات زنده هستند؛ بنابراین باید تا زمان مصرف یا خورده شدن به وسیله آفات زنده بمانند.

• آفت کش ای بیولوژیکی به نور خورشید، دما، رطوبت ، عوامل آلوده کننده آنتاگونیست ، ph و ترکیبات شیمیایی موجود در حیط حساس هستند. حتی بعضی از آنها در طی نگهداری در انبار به اکسیژن و هوا احتیاج دارند.

اهداف فرمولاسیون عوامل بیولوژیکی

• تثبیت و پایدار کردن عامل بیماری زا یا موجود زنده در طی تولید ، پخش و نگهداری در انبار.
• کاربرد به نحوی که در بهترین حالت و وضعیت به هدف (آفت) مورد نظر برسد.
• حفاظت در برابر عامل تجزیه کننده و از بین برنده طبیعی و افزایش پایداری آنها رو هدف.
• تشدید و تقویت فعالیت محصول بیولوژیک روی هدف مورد نظر به روش های مختلف از جمله برخورد بین حشره کش بیولوژیکی و آفت از راه گوارش و تماس.

فرمولاسیون حشره‌کش‌های بیولوژیکی

فن آوری کاربرد مواد بیولوژیکی در حال توسعه است ،حشره‌کش‌های بیولوژیکی به دو شکل اصلی جامد خشک و مایع فرموله می‌شوند.

• پاشیدن این مواد باید به نحوی صورت گیرد که اولا اندازه قطره برای برداشته شدن به وسیله حشره آفت مناسب باشد
•  مقدار ماده بیولوژیکی موجود در هر قطره، برای بیمارگری و به دنبال آن مرگ حشره کافی باشد.

اهمیت کیفیت آب برای رقیق کردن فرمولاسیون آفت کش ها

آب معمولی ترین حامل آفت کش ها است و 75% آفت کش ها به صورت محلول آبی روی اندام هوایی گیاهان پاشیده میشوند، از طرف دیگر 99% محلول پاشیده شده را آب تشکیل میدهد ، بنابراین کیفیت آبی که برای رقیق کردن فرمولاسیون آفت کش ها به کار میرود اهمیت دارد.

شفافیت و کیفیت ظاهری آب

• آب مصرفی باید زلال بوده و گل آلود و شور نباشد ، پیوند شدن برخی آفت کش ها به ذرات خاک و مواد معلق درآب گل آلود، میتواند باعث کاهش کارایی شود.

تأثیر pH آب

Ph آب مصرفی نیز اهمیت خاصی دارد زیرا فعالیت بیولوژیک بهینه هر ماده موثر در ph خاصی صورت میپذیرد.

• تقریبا میتوان گفت که آفت کش ها در آبی که اندکی اسیدی است ، بهترین کارایی را دارند.
• Ph بالاتر از 7 باعث به وجود آمدن حالت بازی و در نتیجه هیدرولیز و شکسته شدن آفت کش ها میشود.

تأثیر دمای آب

• دمای محلول و مدت زمانی که آفت کش به صورت محلول آبی است ، در تجزیه آفت کش ها موثر است.

تأثیر سختی آب

• بعضی از یونهای فلزی در آب سخت از جمله کلسیم، منیزیم، سدیم و آهن میتوانند در تجزیه آفت کش ها نقش داشته باشند و کارایی آفت کش ها را کاهش میدهد. آب سخت آبی است که درجه سختی آن از 342 درجه بیشتر باشد.

نتیجه‌گیری

سوالات متداول

۱. مواد کمکی آفت‌کش‌ها چه هستند؟
مواد کمکی ترکیباتی هستند که برای افزایش کارایی، پایداری و بهبود عملکرد آفت‌کش‌ها به فرمولاسیون یا مخزن سمپاش اضافه می‌شوند.

۲. مهم‌ترین نقش مواد فعال سطحی در سمپاشی چیست؟
مواد فعال سطحی با کاهش کشش سطحی آب، باعث پخش بهتر قطرات سم و افزایش پوشش سطح برگ می‌شوند.

۳. چرا pH آب در تهیه محلول سم اهمیت دارد؟
زیرا pH نامناسب، به‌ویژه آب قلیایی، می‌تواند باعث تجزیه برخی آفت‌کش‌ها و کاهش اثربخشی آن‌ها شود.

۴. عوامل چسباننده چه تأثیری بر عملکرد آفت‌کش‌ها دارند؟
این مواد از شسته شدن یا جدا شدن سم از سطح گیاه جلوگیری کرده و ماندگاری و اثربخشی آن را افزایش می‌دهند.

۵. آیا کیفیت آب بر کارایی آفت‌کش‌ها تأثیر دارد؟
بله، عواملی مانند سختی، pH، دما و شفافیت آب می‌توانند عملکرد آفت‌کش‌ها را به‌طور قابل‌توجهی تحت تأثیر قرار دهند.

نویسنده و پژوهشگر: زینب آقایی