فرآیند کاشت و داشت و برداشت زعفران
کاشت، داشت و برداشت زعفران: راهنمای جامع زراعت زعفران
زعفران، طلای سرخ ایران، یکی از ارزشمندترین محصولات کشاورزی است که تولید آن نیازمند رعایت دقیق مراحل کاشت، داشت و برداشت میباشد. در این مقاله، تمام جزئیات لازم برای تولید زعفران با کیفیت بالا را بررسی میکنیم.
کاشت زعفران
پیاز زعفران پس از کاشت حدود ۷ تا ۱۰ سال متوالی محصول میدهد، بنابراین مرحله کاشت اهمیت بالایی دارد و معمولاً در سال اول انجام میشود و سالهای بعد تنها عملیات داشت و برداشت ادامه مییابد
آمادهسازی زمین
- در پاییز یا زمستان سال قبل از کاشت، پس از پخش ۴۰ تا ۸۰ تن کود حیوانی فرآوریشده در هکتار، شخم عمیق ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتری با گاوآهن انجام میشود.
در بهار از حدود 100 کیلوگرم کود فسفات آمونیوم + 100 کیلوگرم کود سولفات پتاسیم در هکتار در حین فرآوری کود حیوانی به ترکیب اولیه اضافه گردد.
- در بهار و پس از پایان بارانهای بهاری (معمولاً پایان فروردین یا اواسط اردیبهشت)، وقتی زمین گاو رو شده، یک شخم متوسط ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتری ضمن سله شکنی انجام میشود تا علفهای هرز از بین بروند.
نکته: برای تهیه کود حیوانی، کود تازه را در گودال ریخته، ۰.۵ کیلو اوره روی آن میریزند، سپس لایه خاک روی آن گذاشته و آب میدهند. این فرآیند روزانه تکرار میشود تا بعد از ۴۵ تا ۶۰ روز، کود پوسیده شکلاتی حاصل شود.
کاشت پیاز
- شیارها به عمق ۲۰ تا ۲۵ سانتیمتر و فاصله ردیفی ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتر آماده میشوند.
- پیازها با فاصله ۵ تا ۸ سانتیمتر و تراکم ۵۰ تا ۸۰ پیاز در متر مربع کاشته میشوند.
- استفاده از پیازهای بالای ۸ گرم توصیه میشود؛ کاشت بنههای کوچک و بزرگ با هم مناسب نیست .
- هنگام قراردادن پیاز ها بهتر است، پیازها رو به بالا باشند و پس از کاشت سطح مزرعه را با بیل و ماله صاف و فشرده کنند تا پیازها به هم بچسبند.
- کشت ردیفی نسبت به کپهکاری ارجح است، زیرا سله شکنی و آبیاری آسانتر انجام میشود و برداشت گل و جمعآوری پیازها راحتتر است .
نکته مهم درباره عمر مفید پیاز زعفران
زعفران معمولا در سال اول و از سال ششم به بعد محصول کمی تولید میکند و باید از زمین خارج شود و زمین کشت چون پیاز زعفران 8 سال در آن می ماند باید حداقل 10 سال بعد زعفران در آن کشت نشود چون زعفران از پیاز خود مانند درخت گردو سمی تولید میکند که امکان کاشت مجدد این محصول را نمیدهد و این مدت برای از بین رفتن سم لازم است. زعفران چون غده ای است باید قبل و بعد ازآن گیاهی کاشت که ریشه آن سطحی بوده تا مواد غذایی پایین خاک را جذب نکند .
مراحل فنولوژی زعفران
داشت زعفران
داشت زعفران مجموعه فعالیتهایی است که پس از کاشت برای رشد بهتر پیازها، کنترل علفهای هرز و افزایش کیفیت گل انجام میشود.
آبیاری مزارع زعفران
آبیاری اول
- از اوایل مهر تا دهه اول آبان انجام میشود.
- این آبیاری زعفران را از خواب زمستانی بیدار میکند بنابراین باید دقیق باشد تا برداشت گلها با مشکل مواجه نشود.
- تمام نقاط مزرعه باید یکسان آب بخورند تا گلهای یک قطعه با هم و مزمان بیرون بیاند.
نکته: اگر آبیاری اول زودتر انجام گیرد برگ ها زودتر از گلها ظاهر می شوند و برداشت زعفران با مشکل مواجه می شود و در حالت عکس ممکن است سرما باعث از بین رفتن گلها شود.
- پس از آبیاری ۱۵ تا ۲۰ روز طول میکشد تا گلها ظاهر شوند و دوره گلدهی ۱۵ تا ۲۰ روز ادامه دارد.
- بعد آبیاری اول به محض گاو رو شدن زمین سطح آن را به نحوی که پیازها آسیب نبینند باید سله شکنی نمود .
مزایای سله شکنی :
-
سلهشکنی موجب خروج سریعتر گلها از خاک میشود.
-
باعث مخلوط شدن کود حیوانی با خاک میگردد.
-
خار و خاشاک سطح زمین را به زیر خاک برده و برداشت را آسانتر میکند.
-
با حفظ رطوبت خاک و بهبود تهویه، شرایط رشد زعفران را بهینه میسازد.
آبیاری دوم (زائیج آب)
- حدود ۴۰ روز بعد از آبیاری اول انجام میشود.
- این دو آبیاری ذکر شده ، در توسعه ریشهها، رشد پیازهای دختری و تغذیه گیاه بسیار مؤثر است.
آبیاری سوم (وجین آب)
- اوایل اسفند انجام میشود تا علفهای هرز راحتتر وجین شوند.
آبیاری چهارم (زردآب)
- در فروردین و قبل از زرد شدن برگها انجام میشود.
آبیاری تابستانه
- در مرداد ماه برای حفظ رطوبت پیازها ممکن است انجام شود.
- به دلیل احتمال فعال شدن کنه بنه، توصیه کارشناسان انجام این آبیاری هر سه سال یکبار است.
نکته :
- معمولا در مناطق گرمتر برای حفظ رطوبت گیاه و درشت شدن پیازهای دختری در اواخر اسفند ماه هم آبیاری انجام میشود که در سال های مرطوب و مناطق سردسیری این مرحله آبیاری انجام نمی شود.
کوددهی زعفران
آب اول
- سولفات پتاسیم ۴۵٪: ۱۵۰–۲۰۰ کیلوگرم در هکتار
- دیآمونیوم فسفات: ۱۵۰–۲۰۰ کیلوگرم در هکتار
- گوگرد بنتونیتدار: ۲۵۰ کیلوگرم در هکتار
بعد از گل و برداشت
- کود ازته: ۱۰۰–۱۵۰ کیلوگرم در هکتار
- گوگرد مایع ۲۵٪: ۱۰ لیتر در هکتار
محلولپاشی
- از اواسط بهمن تا اواسط اسفند چون ریشه های فعالی وجود ندارد باید محلولپاشی با کودهای میکرو و آمینو اسید انجام داد، که این محلولپاشی ها در محصول سال بعد بسیار تاثیرگذار است.
شرایط محلول پاشی:
- دمای محیط باید بالاتر از 10 درجه و هوا کاملا آفتابی و 24 ساعت قبل و بعد بارنگی نباشد
- محلولپاشی از زمانی باشد که شبنم صبحگاهی از روی برگ کم شده باشد و برگ خیس نباشد مثلا از ساعت 10 صبح تا 2 بعد از ظهر زمان مناسبی میباشد
آب مصرفی برای محلولپاشی باید تمیز و بدون گل و لای باشد
برداشت زعفران
برداشت زعفران پرزحمتترین و حساسترین مرحله است.
زمان و تعداد گلها
- پس از آبیاری اول، ۲ تا ۳ هفته بسته به درجه حرارات هوا طول میکشد تا گلها ظاهر شوند.
- دوره گلدهی حدود ۱۵–۲۰ روز و دوره برداشت گلها ۱۰–۱۵ روز است.
- هر پیاز بسته به شرایط خاک و اندازه، ۱ تا ۳ گل تولید میکند.
- عمر متوسط گلها در صورتی که برداشت نشود حدود 3 روز است .
- اگر گل ها به مدت زیادی در معرض هوای گرم ، باد و نور خورشید قرار گیرد کیفیت ، رنگ و عطرآن کمتر شده و از مرغوبیت زعفران کاسته می شود.
طرز و زمان چیدن گلها
- چیدن گلها فقط با دست انجام میشود.
- بهترین زمان: صبح زود، به صورت غنچه.
- برای جمعآوری از سبدهای منفذدار و برای انتقال به خانه از کارتن استفاده شود تا گلها فشرده نشوند.
جدا سازی کلالهها
روشها:
- زعفران سرگل: کلاله سه شاخه به همراه بخشی از خامه جدا شده، کلاله از محل اتصال به خامه قطع شده و هریک به صورت جداگانه جمع آوری و خشک میگردند.
- زعفران دسته: کلاله سه شاخه از سایر اجزا گل جدا میشود و به صورت دسته ای منظم روی هم قرار میگیرد و همانگونه نیز خشک میشود.
- زعفران پوشالی: کلاله سه شاخه به همراه بخشی از خامه جدا شده و پس از قرار گرفتن به صورت نامنظم در ظرف خشک میگردند.
خشک کردن زعفران
روش سنتی
- زعفران روی کاغذ یا پارچه نازک یا داخل سبد قرار میگیرد و روی آن پارچه نازک میگذارند.
- در سایه قرار داده میشود و گهگاه در معرض آفتاب یا حرارت ملایم قرار میگیرد.
- زعفران مرتب زیر و رو میشود تا یکنواخت خشک شود و کپک نزند.
- مدت زمان: ۵–۷ روز
روش هیتر برقی و الک ابریشمی
-
در این روش از هیتر برقی با دمای یکنواخت حدود ۷۵ درجه سانتیگراد و بدون تماس مستقیم شعله استفاده میشود.
-
زعفران (سرگل یا پوشال تر) به مقدار ۱۵۰ تا ۲۰۰ گرم روی الک ابریشمی مخصوص ریخته میشود.
-
الک به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه روی هیتر قرار میگیرد و در این مدت نباید زعفران دستکاری شود.
-
سپس با قرار دادن یک الک خالی روی الک اولیه و برگرداندن آنها، زعفران زیر و رو میشود.
- مجدد توری را به مدت 15 دقیقه روی هیتر گزاشته و پس از چند بار تکرار حدود مدت زمان 40 تا 50 دقیقه زعفران خشک می شود.
-
از هر الک در هر مرحله حدود ۳۰ تا ۴۰ گرم زعفران خشک به دست میآید.
-
زعفران خشکشده روی پارچه کاملاً تمیز ریخته میشود تا خنک گردد.
-
پس از خنک شدن، زعفران به ظروف بستهبندی منتقل میشود.
بستهبندی زعفران
- باید در ظروف مناسب و دور از نور، رطوبت و گرما نگهداری شود.
- ظروف: شیشهای، پاکت پلیاتیلنی یا آلومینیومی لایهدار.
- داخل کارتن برای جلوگیری از فشرده شدن و هنگام جابجایی در جعبههای چوبی یا فلزی قرار داده شود.
- دمای محل نگهداری نباید از ۲۰ درجه سانتیگراد بیشتر باشد .
پژوهشگر و نویسنده : مهندس زینب آقائی
